Астананың сол жағалауындағы ерекше архитектуралық нысандардың бірі – Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті кітапханасы. Шыны мен металдан тұрғызылған, сыртқы келбеті алып киіз үйді еске түсіретін бұл ғимарат елорданың заманауи келбетін айқындайтын маңызды мәдени орталықтардың біріне айналды. Сәулеттік шешімімен де, идеясымен де ерекшеленетін бұл нысан тек кітапхана ғана емес, мемлекеттілік пен тәуелсіздіктің символдық кеңістігі ретінде жобаланған.
Қашан салынды?
Тұңғыш Президент кітапханасының құрылысы 2011 жылы басталып, негізгі жоба 2012 жылы аяқталды. Ал 2014 жылы «Назарбаев орталығы» көпфункциялы ғылыми-талдамалық және гуманитарлық-ағартушылық мемлекеттік мекемесінің базасында ресми түрде «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының кітапханасы» мемлекеттік мекемесі құрылды. Бұл туралы Президент жарлығы 2014 жылғы наурызда жарияланды.
Ғимарат Астана күні қарсаңында пайдалануға беріліп, елорданың мәдени-рухани инфрақұрылымындағы маңызды нысанға айналды.
Архитектуралық идеясы қандай?
Бұл ғимараттың басты идеясы – дәстүр мен заманауилықты біріктіру. Нысанның формасы қазақтың киіз үйін еске салады. Оның дөңгелек пішіні, ашық кеңістігі және шыны күмбезі көшпелі мәдениет философиясын қазіргі урбанистік тілмен жеткізеді.
Сол кездегі Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев ғимарат туралы:
«Кең-байтақ даламызда түндігін түріп тастап, еркіндікке негізделген өзіміздің киіз үйімізге ұқсатып салынған», – деп сипаттаған.
Бұл жерде «ашық шаңырақ» идеясы тәуелсіз Қазақстанның ашық мемлекет ретіндегі бейнесін білдіреді. Ал толықтай шыны пакетпен қапталған қабырғалар табиғи жарықты тиімді пайдалануға мүмкіндік беріп, энергия үнемдеуге бағытталған экологиялық шешім ретінде қарастырылған.
Архитекторы кім?
Тұңғыш Президент кітапханасының авторы – әлемге әйгілі британ сәулетшісі Норман Фостер. Ол Астанадағы бірнеше ірі нысанның авторы ретінде белгілі. Атап айтқанда, Бейбітшілік және келісім сарайы (Пирамида), Хан Шатыр және осы Тұңғыш Президент кітапханасы – оның елордадағы ең танымал жобаларының қатарына кіреді.
Назарбаевтың өзі бұл ғимаратты «Норман Фостердің Астанадағы үшінші керемет сәулет өнері» деп атаған.
Фостердің архитектурасына тән басты ерекшелік – футуризм, кеңістік еркіндігі, табиғи жарықты барынша пайдалану және символизм. Бұл кітапханада осы қағидалардың барлығы көрініс тапқан.
Қандай ғимарат?
Нысанның биіктігі – 9 қабат, жалпы аумағы шамамен 30 мың шаршы метр. Кей деректерде құрылыс көлемі 47 мың шаршы метрден асатыны көрсетіледі.
Ғимарат бірнеше функционалды аймақтан тұрады:
– кітапхана және архив қорлары
– ғылыми-зерттеу бөлімдері
– көрме залдары
– конференц-залдар
– музейлік экспозициялар
– халықаралық кездесулер өтетін алаңдар
Мұнда тек кітаптар сақталмайды. Сонымен қатар мемлекет басшыларының сыйлықтары, тарихи жәдігерлер, өнер туындылары және Нұрсұлтан Назарбаевтың жеке коллекциясынан алынған жүздеген экспонат жинақталған. Алғашқы кезеңде қорда 20 мыңнан астам еңбек пен 500-ге жуық экспонат болған.
Қаладағы орны мен маңызы
Тұңғыш Президент кітапханасы – жай кітап сақтау орны емес. Ол тәуелсіз Қазақстанның қалыптасу тарихын зерттейтін, архивтік мұраларды жинақтайтын және ғылыми-ағартушылық жұмыстар жүргізетін орталық ретінде қызмет етті.
Бұл нысан елорданың сәулеттік ансамблінде де ерекше орын алады. Ол Астананың әкімшілік-саяси орталығында орналасып, жаңа астананың идеялық концепциясына – «болашаққа бағытталған мемлекет» ұстанымына толық сәйкес келеді.
Сәулет тұрғысынан бұл ғимарат ұлттық болмысты жаһандық архитектурамен ұштастырудың жарқын мысалы саналады.
Тұңғыш Президент кітапханасы – Астананың сәулеттік паспортына енген ерекше ғимараттардың бірі. Оның киіз үйге ұқсас пішіні, шыныдан құралған ашық кеңістігі және Норман Фостердің футуристік қолтаңбасы елорданың рухын дәл бейнелейді.
Бұл ғимарат – өткен мен бүгінді, дәстүр мен технологияны, ұлттық код пен әлемдік архитектураны тоғыстырған нысан. Сондықтан ол тек кітапхана емес, Астананың сәулеттік тарихындағы маңызды символдардың бірі.
